به گزارش سراج24، جهت شناخت شیوه حکومتداری حضرت رسول(ص) و بررسی مبانی سیاست خارجی آن حضرت به گفتگو با دکتر علیرضا صدرا استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران نشستیم.
وی در این گفت وگو به ویژگی ها و خصوصیات حضرت اشاره کرد و به در ادامه به تبیین سیاست خارجی پیامبر اکرم(ص) و نحوه برخورد ایشان با دشمنانشان پرداخت.
صدرا ضمن بیان استقامت حضرت، در مقابل تحریمهای دشمنان اسلام، به توصیه حضرت علی(ع) به فرزندشان، پیرامون لزوم استقامت در برابر سختی ها و فشارها می پردازد.
- کدام ویژگی حضرت رسول(ص)، بهتر قابل الگو گرفتن است؟
پیامبر (ص) رسول رحمت بودند و در مکارم اخلاق به عنوان انسان کامل مطرح بودند. ایشان از نظر اخلاقی و انسانی، در اوج تخلق به اخلاق الهی قرار دارد و مظهر اسما حسنی، جلال و جمال الهی است؛ یعنی حکمت، رحمت، شفقت و هدایت در وجود حضرت است.
تمام اسماء کمال و جمال و جلال در وجود پیامبر(ص) قرار دارد و ایشان مظهر همه اسماء الهی هستند.
پیامبر اکرم(ص) در عین حال، نماد هدایت بشریت هستند؛ یعنی هدی للناس و رحمت للعالمین است و اینها برترین مظاهر و شاخص هایی است که شاکله شخصیت رسول خدا (ص) را شکل می دهد.
- سیاست خارجی حضرت رسول(ص) و نحوه برخورد ایشان با دشمنانشان به چه شکلی بوده است؟
هدایت و رحمت را حتی در برخورد با دشمن ترین دشمنانشان رعایت می کردند. حتی غزوات و جنگ هایی که داشتند، از باب عصبیت و احاساسات نبوده است؛ بلکه برای هدایت و رحمت و دعوت انجام شده و یا برای رفع موانع هدایت بشریت شکل گرفته است؛ به سان جراحی که اگر چاقو می زند و بدن بیمار را پاره می کند از باب حکمت است و اگر بخیه می زند، برای التیام دادن است؛ لذا پیامبر چون مظهر اسمای حسنی الهی است، مظهریت جلال در ایشان به شکل قدرت و قهر و اقتدار است و هم زمان، همه اسما جمال و زیبایی و رحمت را دارند و قهر و لطفش، رحمت است؛ مثل طبیبی هستند که اگر دارو می دهد برای شفاست و اگر مرهم می دهد، بازهم شفاست و پیغمبر شفاء للناس و رحمت للعالمین است.
همین مطلب در رابطه با دشمانان اعم از داخلی و خارجی مطرح است. همه اینها برای دعوت و هدایت است که همه از باب رحمت و حکمت و برای سعادت بشریت صورت گرفته است.
- استقامت در مقابل تحریمهای دشمنان اسلام در سیره عملی حضرت به چه نحوی بوده است؟
وقتی فردی، جمعی و امتی، اهداف، آرمان و ارزش های بلندی دارند. تهدید و تحریم، نه تنها تاثیر منفی ندارد، بلکه باعث برانگیختگی بیشتر آنان می شود. مانند فرمایش مولای متقیان که به فرزندش می فرماید: مثل میخ فولادین باش که هرچه بیشتر بر آن میزنی محکمتر می شود و استقامتش بیشتر می شود. و این میخ برعکس فنر است که مقداری فشارش می دهی فرو می رود، و وقتی رهایش می کنی می جهد و طغیان می کند. انسانهای ارزشمند و همینطور پیروان چنین انسانهایی، استقامت دارند و مثل میخ پولادین هستند که پتک های آهنین چه تهدید باشد و چه تحریم، نه تنها بر آنها تاثیر منفی ندارد، بلکه آنها را مقاوم تر می کند و باعث ایستادگی بیشترشان می شود و بعدا سربلند تر از این آزمونها بیرون می آیند. این برای همه شرایط و زمینه ها مطرح است، کما اینکه خداوند در قرآن کریم می فرماید: «ان مع العسر یسرا»؛ معمولا ترجمه می کنیم پس از «عسر»، «یسر» است، در حالی که همراه «عسر»، کلمه «یسر» است. در حقیقت، اگر به همراه بدترین تهدیدها تدبیر باشد، تهدیدات به بهترین فرصتها تبدیل می شوند. مثل دفاع مقدس که تهاجم و تهدید بود، اما با روح الهی حضرت امام(ره) به بهترین فرصت و دانشگاه آدم سازی تبدیل شد و ملت ایران خودش را نشان داد و عزت و سر بلند بیرون آمد.
- فقه سیاسی و شیوه حکومتی داری حضرت در مدینه بر چه منوال بود؟
دوره آغاز اسلام از مکه و تا نزول آیات مکی، دوران امت سازی بود و دوره مدینه و دوره مدنی، دولت سازی و نظام سازی محسوب می شد و شروع نزول آیات مدنی، با پیمان عقبه همراه است که در این آیات برای تاسیس دولت، حکومت و نظام سیاسی، شرایطی ذکر شده است. این نظام سیاسی با دعوت از امت اسلامی برای تاسیس نظام حکومتی شکل گرفته و چون بر اساس هدایت، ولایت و امامت امت وجود دارد؛ حکومت بر اساس استبداد و سلطه نیست، بلکه بر اساس ولایت است.
رابطه بین انسانها بر اساس امام و ماموم است، پیامبر مقتدا است و رابطه مردم با امام و پیامبرشان، از نوع حاکم و محکوم، آکل و ماکول و یا سلطان و تحت سلطه نیست؛ این رابطه در طول تاریخ، یک رابطه طولی بین پیامبران متعدد بوده است و رابطه مردم با پیامبر، رابطه امام و ماموم و هادی و مهتدی است. این مدل حاکمیتی پیامبر است که در تمام سیاستهای ایشان، چه داخلی چه خارجی، ظهور و بروز پیدا کرده است.
- شیوه برخورد پیغمبر با یهودیان در مدینه بر چه شاخصهایی استوار بوده است؟
اساسا ما به عنوان مسلمان، همه پیروان ادیان الهی دیگر، مثل: مسیحیت و یهود را، جزو ادیان ابراهیمی و توحیدی و جزو اسلام می دانیم.
پیروان یهودیت، بعدها از شریعت موسی انحرافاتی پیدا کردند و یا اینکه پدیده ای به نام رهبانیت در مسیحیت وجود نداشت، ولی بعدها به وجود آمد و این انحراف از شریعت عیسی است، اما دین اصلی، دین توحیدی از آدم تا خاتم است؛ لذا اینها را به عنوان عضو امت اسلام و به عنوان دین اسلام و شریعت اسلام قبول داشته و دارند. قرآن کریم هم در این خصوص می فرماید: دین در نزد خدا، تنها اسلام است. بنابراین همه ادیان از آدم تا ابراهیم تا محمد، دین اسلامند؛ اما با شریعت های متفاوت، البته پیروان مسیح، بعدها در دین مسیحیت انحرافاتی ایجاد کردند.
پیامبر(ص)، بسیاری از یهودی هایی که به اصل دین موسی و شریعت موسی اعتقاد داشتند را، به عنوان امت اسلام جذب کردند و بعدها عده زیادی، مسلمان و پیرو پیامبر(ص) شدند؛ لذا در ابتدای ورود پیامبر(ص) به مدینه، آنها جزو امت اسلامی بودند. پیامبر بعدها آنهایی که براساس جریان های انحرافی که در شریعت موسی ایجاد کردند؛ رو به روی پیامبر ایستادند و با منافقین و با کفار و معارضین، هم پیمانی و هم دستی کردند و از درون، مثل موریانه مشکل ایجاد می کردند، از امت اسلامی و حاکمیت اسلام اخراج کردند. در حقیقت با این اقدام، امت اسلامی خود را یکدست کرد، درحالیکه در امت اسلامی، از کفار و افرادی که در دوره جاهلیت زندگی کرده بودند، حضور داشتند. در عربستان نیز، تعدادی مسیحی و یهودی بودند که بعدها مسلمان شدند و به امت اسلامی گرویدند. بعدها هم، تعداد زیادی از رومی ها و تعدادی از ایرانیها و زرتشتی ها، به خیل امت اسلامی پیوستند؛ بنابراین یهودی ها در مرحله اول، جزو امت اسلامی محسوب می شدند و پیامبر آنها را به عنوان پیروان یک دین توحیدی قبول داشتند؛ اما پیامبر، دسته ای که مشکل ایجاد می کردند، مثل: بنی نظیر که ستون پنجم دشمن شد، از مدینه و البته امت اسلامی اخراج کردند و از حقوق اهلیت و تابعین و شهروندی برخوردار نشدند.
- شیوه برخورد پیغمبر با منافقین به چه شکل بود؟
منافقین هم همینطور. تا زمانی که کاری نمی کردند، پیامبر(ص) کاری به آنها نداشت؛ اما وقتی مشکل ایجاد می کردند و یا با بیگانگان و یهودیان توطئه ای شکل می دادند، پیامبر در چند سطح با آنها برخورد می کردند. اگر منافقین دست به اسلحه نمی بردند، به نوعی ماهیتشان را افشا و رسوا می کرد تا منزوی شوند و اگر دست به عملی زده می زدند و یا کمک مالی و تسلیحاتی به دشمنان می کردند، پیامبر با آنها برخورد قضایی می کرد.
منبع: هفته نامه زاهدان امروز
